Białystok, Supraśl, Turośń Kościelna i Choroszcz znalazły się wśród miejsc, w których odbywają się tegoroczne Europejskie Dni Dziedzictwa. W programie są wystawy, spacery, oprowadzania i spotkania poświęcone zabytkom, które przetrwały wojny, zmiany społeczne i upływ czasu. W tym roku szczególnie ważne jest pytanie, co stanie się z nimi w przyszłości.
Europejskie Dni Dziedzictwa 2026 odbywają się pod hasłem „Przyszłość przeszłości. Dziedzictwo w zagrożeniu”. Tegoroczna edycja zwraca uwagę nie tylko na historię zabytków, ale również na problemy związane z ich ochroną. W regionie białostockim przygotowano wydarzenia pokazujące zarówno historię miasta, jak i dziedzictwo mniejszych miejscowości.
Białystok: 70 lat archeologii
Jednym z najważniejszych wydarzeń w Białymstoku będzie sobotnie spotkanie w Ratusz – Oddział Muzeum Podlaskiego w Białymstoku. 26 września w godz. 15.00–17.00 odbędą się oprowadzania kuratorskie po wystawach przygotowanych z okazji 70-lecia Działu Archeologii Muzeum Podlaskiego w Białymstoku. Wstęp jest bezpłatny.
Zwiedzający zobaczą trzy wystawy. „W kamień zmienione” pokazuje dzieje Ziemi i eksponaty związane m.in. z erą paleozoiczną. „Skarby minionych wieków” prezentują depozyty ozdób i monet, dzięki którym można poznać życie, wierzenia, rzemiosło i kontakty dawnych mieszkańców regionu. Trzecia wystawa – „Oblicza przeszłości. 70 lat Działu Archeologii Muzeum Podlaskiego w Białymstoku” – przedstawia najważniejsze odkrycia dotyczące m.in. dawnych osad, grodów, kurhanów, nekropolii, historycznych miast i rezydencji.
Kafle piecowe mają swoją historię
W Białymstoku tegoroczne EDD objęły także Muzeum Rzeźby Alfonsa Karnego Oddział Muzeum Podlaskiego w Białymstoku. 19 września odbyło się wydarzenie „Kafle piecowe. Przeszłość i przyszłość”. Uczestnicy mogli poznać historię zdobień kafli piecowych, a także sposoby ratowania i rekonstruowania dawnej ceramiki. W zbiorach znajdują się kafle pochodzące m.in. z Białegostoku, Bielska Podlaskiego, Drohiczyna, Mielnika, Supraśla i Tykocina. Były także warsztaty wykonywania kafli z wykorzystaniem historycznych motywów zdobniczych.
Supraśl: zabytki cerkiewne
Ważnym punktem programu jest również Muzeum Ikon w Supraślu Oddział Muzeum Podlaskiego. 20 września odbyło się spotkanie „Ikony-relikty podlaskich świątyń”. Tematem były zabytki sztuki cerkiewnej pochodzące z obiektów, które nie zachowały się w swojej pierwotnej formie.
Turośń Kościelna: zanim zmieni się krajobraz
W powiecie białostockim szczególnie ciekawie wygląda program Turośni Kościelnej. 20 września odbył się fotograficzny spacer „Zanim zniknie – fotograficzny spacer po Turośni Kościelnej”, organizowany przez Muzeum Fotografii Wiktora Wołkowa w Turośni Kościelnej. Uczestnicy szukali zabytków i charakterystycznych elementów miejscowości, które mogą zmieniać się wraz z upływem czasu. Do dyspozycji był również analogowy aparat Agfa Box – pierwszy aparat fotograficzny Wiktora Wołkowa. To wydarzenie dobrze wpisuje się w tegoroczne hasło EDD: fotografia ma zatrzymać obraz miejsca, zanim zmieni się ono bezpowrotnie.
Choroszcz: Branicki, Moesowie i rzeka
Ważną część programu przygotowano również w Choroszczy. 20 września odbył się spacer „Z biegiem rzeki. Spacer śladami Branickich i Moesów”. Trasa prowadziła od pałacu przez teren dawnej fabryki Moesów, okolice gorzelni, rzekę Horodniankę i park pałacowy. Historia Choroszczy została podczas spaceru pokazana przez pryzmat dwóch różnych epok: XVIII-wiecznej rezydencji Branickich oraz XIX-wiecznego rozwoju przemysłowego związanego z rodziną Moesów.
Jeszcze jedno wydarzenie w Choroszczy
27 września o godz. 14.00 zaplanowano wydarzenie „Zielone dziedzictwo pod palącym słońcem. Ochrona zabytkowych parków w obliczu ekstremalnych zjawisk pogodowych”. Uczestnicy będą przyglądać się historycznemu parkowi, starym drzewom i śladom zmian wywołanych m.in. suszą, silnym wiatrem czy gwałtownymi burzami. Organizatorzy chcą pokazać, z jakimi problemami mierzy się dziś zabytkowa zieleń i jak można ją chronić w przyszłości.
Dziedzictwo to nie tylko wielkie zabytki
Tegoroczna edycja pokazuje, że dziedzictwo regionu nie ogranicza się do najbardziej znanych budynków. To również stare piece kaflowe, ikony, dawne układy miejscowości, parki, drzewa, fabryki, rzeki, fotografie i przedmioty przechowywane w muzeach. Właśnie dlatego hasło „Przyszłość przeszłości. Dziedzictwo w zagrożeniu” odnosi się nie tylko do ochrony pojedynczych zabytków. Chodzi również o zachowanie pamięci o miejscach i sposobie życia poprzednich pokoleń.
Co jeszcze przed nami?
Dla mieszkańców Białegostoku i powiatu białostockiego szczególnie interesujący będzie 26 września w Ratuszu w Białymstoku – bezpłatne oprowadzanie po wystawach związanych z 70-leciem Działu Archeologii.
27 września w Choroszczy odbędzie się natomiast spacer poświęcony ochronie zabytkowego parku w obliczu zmian klimatycznych.
Europejskie Dni Dziedzictwa są więc okazją, aby spojrzeć na dobrze znane miejsca inaczej – nie tylko przez pryzmat ich historii, ale również pytania, czy i jak przetrwają kolejne dziesięciolecia.
Źródła: Narodowy Instytut Dziedzictwa, Muzeum Podlaskie w Białymstoku, program Europejskich Dni Dziedzictwa 2026.
